PORTRETY        

     Studium głowy ludzkiej.

Słowo „kanon” jest synonimem reguły lub zasady. W konsekwencji ustanowić kanon dla ludzkiej głowy oznaczałoby określić warunki, które muszą zostać spełnione, aby głowa mężczyzny lub kobiety była przedstawiona w zgodzie z normami poprawności. Naturalnie, kanon ma zawsze znaczenie ogólne, nie oczekujmy więc, że będzie dokładnie realizowany we wszystkich wypadkach. Na przykład znajomość kanonu proporcji ludzkiej głowy przydatna jest do rysowania twarzy wymyślonych i archetypowych. Określa również sposób rysowania portretu. Wiadomo jednak, że nie zawsze będziemy go mogli stosować w sposób dosłowny. Kanon, który obecnie obowiązuje (histo­rycznie nie zawsze był to ten sam), opiera się na odległości od górnej części czaszki do najniższe­go punktu brody, równej trzy i pół wysokości czoła. Odległość tę nazywa się modułem lub jednostką kanonu. 

      Kolejnymi podziałami określimy wszystkie proporcje. Zauważ, że głowa dorosłego, widziana z przodu, ma wysokość trzy i pół modułu, a szerokość dwóch i pół. Pierwszy moduł zawiera wysokość czoła aż do poziomu podstawy brwi, drugi wyznacza podstawa nosa. Odstęp między brwiami, nos i usta znajdują się na osi pionowej kanonu, a oczy umieszczone są na osi poziomej. Ten kanon zmusza do obserwacji i zapamiętywania wielu danych. Na przykład: Wysokość ucha wynosi jeden moduł, a jego punkty skrajne pokrywają się z linią brwi i podstawą nosa (E); Odległość dzieląca brwi od środków źrenic (C-D) wynosi 1/4 modułu; Dzieląc na pół odległość E-G (jeden moduł), otrzymujemy linię Ę która pokrywa się z podstawą wargi dolnej. Pomimo iż wiadomo, że normalna głowa z trudem dałaby się całkowicie dopasować do takiego kanonu, warto pamiętać, że niektóre proporcje sprawdzają się praktycznie zawsze.I tak na przykład: Odległość między oczami jest zawsze równa długości oka. Potwierdza się również z dosyć dużą dokładnością, że trzy moduły pionowe pokrywają się kolejno: z czołem, nosem i odległością między nim a końcem brody. Także stosunek ucha do nosa zazwyczaj jest stały. Uwaga!! dla głowy dziecka obowiązuje inny kanon.

Wyjaśnienia, ważne dla każdego ułożenia głowy, odniosę do dwóch pozycji uważanych za klasyczne: poza trzy czwarte pochylona w dół, poza trzy czwarte uniesiona w górę. 

 1.  Musimy przede wszystkim wyobrazić sobie, że kula przedstawiająca czaszkę jest przebita przez oś A. Oś ta prawie jest zbieżna do linii szyi i daje wyobrażenie o ułożeniu głowy, którą mamy rysować. Kula A odpowiada głowie w pozie trzy czwarte pochylonej w dół; kula B także odpowiada głowie w pozie trzy czwarte, ale uniesionej do góry.

2.Teraz chodzi o podzielenie kuli (wyobraź sobie, że jest przezroczysta), według trzech prostopadłych do siebie kół (oczywiście w perspektywie), w taki sposób, aby wyznaczyły południk E o symetrii frontalnej i równik G odpowiadający linii brwi oraz południk E dzielący czaszkę na połowę przednią (twarz) i tylną lub potyliczną. Jak widzisz, podstawą jest perspektywa koła i kuli, Spójrz na trzy koła E, G i F zgodnie z perspektywą wynikającą z pozycji głów A i B.

 3.     Pamiętaj, że kula czaszki w rzeczywistości nie jest taką zupełną kulą. Okolice uszu są płaskimi kołami. Na tych bocznych kołach wykreślamy średnice oznaczone na rysunku strzałką i wychodząc od punktu J przecięcia okręgów E i 0, poprowadziliśmy w dół prostą równoległą do osi kuli A. Łatwo zauważyć, że prosta ta jest osią symetrii twarzy widzianej w perspektywie. 

Zaznaczmy dolną szczękę. To pewien rodzaj podkowy, która może się obracać na dwóch bolcach, umieszczonych trochę poniżej osi H. Zwróć uwagę, że szerokość podbródka jest równa odległości dzielącej oczy i stanowi piątą część całkowitej szerokości głowy. Na rysunku zaznaczona grubszą linią. Następnie wyznaczymy poziom ust. Warga dolna znajduje się, jak wiadomo, w punkcie środkowym trzeciego modułu, pomiędzy podbródkiem a podstawą nosa. Jeśli przez ten punkt przeprowadzimy inne koło w perspektywie, ustalimy, poza położeniem ust, punkty 0, czyli  w miejsce największej szerokości szczęki.

.Do uzupełnienia schematu szczęki brakuje już tylko kilku kresek: wyprowadzenia prostych, idących od bolców do punktu O leżącego po tej samej stronie, i narysowania dwóch linii ukośnych które wyznaczą nam boczne granice żuchwy.

Na tym etapie stawiasz sobie, być może, pytanie, czy rzeczywiście jest konieczne powtarzanie całego tego procesu za każdym razem, kiedy chcemy narysować ludzką głowę. Prawda jest taka, że zależy to od doświadczenia artysty, ale przede wszystkim od rodzaju pracy, którą wykonuje. Przy tworzeniu portretu możliwe jest nie branie tych norm pod uwagę lub zastosowanie ich w sposób bardzo ogólnikowy. Kiedy staramy się narysować głowę wymyśloną (pracując z pamięci), kanon staje się potrzebny o wiele bardziej. Prawdopodobnie będzie nam niezbędny także wtedy, gdy ułożenie głowy zmusza nas do stosowania dużych skrótów perspektywicznych.

  Nie wycierając do końca kół odpowiadających poziomom każdego modułu oraz koła wykreślonego dla ust, możesz zacząć precyzować formy. Narysuj na przykład ucho, precyzyjnie umieść kreskę ust, zaznacz kąt odpowiadający oczodołom pomiędzy zewnętrzną granicą brwi a wypukłością kości policzkowej itp. Możesz także obrysować grubość włosów.

Masz w końcu wszystkie oznaczenia kanonu głowy w perspektywie. Linie dzielące wskazują położenie różnych części twarzy, które narysujesz następnie w odpowiednich proporcjach. Rysując brwi (na linii dzielącej kulę na pół), trzeba wziąć pod uwagę, że nie są to łuki idealnego koła, lecz że składają się one z części prostej pochylonej do wewnątrz i części zakrzywionej pochylonej w dół, dużo krótszej od pierwszej. 

Wiesz, że oczy znajdą się w jednej trzeciej modułu poniżej linii brwi. Trzeba również zwró­cić uwagę na ich położenie względem uszu i no­sa w każdym ustawieniu głowy

Przy pracy nad rozmieszczeniem oczu, nosa i ust pojawić się mogą kłopoty spowodowane przez skróty perspektywiczne. Na przykład przy pochyleniu głowy w dół kulisty kształt oka kryje się za brwiami, tak że nie jesteśmy w stanie ocenić odległości między nimi a powiekami. Gdy odchylamy głowę do góry, płaszczyzna gałki ocznej zdaje się rozszerzać, tak że oczy oddalają się od brwi. 

                          | zamknij okno |